Richtlijnen: Aansprakelijkheid van gemeente

Als je door een uitstekende stoeptegel ten val komt en je pols breekt, of als je door een groot gat in de weg rijdt en daardoor schade aan je auto veroorzaakt, dan kun je hier de gemeente voor aansprakelijk stellen. Deze heeft per slot van rekening de verplichting om openbare wegen goed te onderhouden. Toch heeft schadegeval unieke omstandigheden en draagt de gemeente daarom niet altijd de (volledige) verantwoordelijkheid van de opgelopen schade.

Waar houdt de verantwoordelijkheid van de gemeente precies op en begint de eigen verantwoordelijkheid van de burger? In dit kennisdossier vind je alle informatie over de rechten, plichten en de mate van aansprakelijkheid van de gemeente.

Verantwoordelijkheden van de gemeente

 

De gemeente is in beginsel verantwoordelijk voor een goede en vooral veilige ruimtelijke ordening. Je kunt hierbij denken aan het onderhoud van wegen, maar ook aan dat van pleinen, openbaar groen, bouwwerken en rioleringen. Als de gemeente deze plicht niet nakomt, dan kan achterstallig onderhoud resulteren in gevaarlijke situaties. Hierbij kunnen ongelukken gebeuren waarbij er gewonden vallen en schade wordt veroorzaakt aan de eigendommen van burgers.

In de volgende gevallen kunnen burgers de gemeente aansprakelijk stellen voor schade.

Wegen en pleinen

Een slecht onderhouden stoep met uitstekende stoeptegels en verzakkingen kan resulteren in een valpartij met letselschade. Naast voetgangers, kunnen ook automobilisten schade oplopen door openbare wegen die slecht onderhouden zijn. Als de gemeente bij sneeuw bijvoorbeeld nalatig handelt en niet of veel te laat strooit, dan kan gladheid resulteren in een kopstaart-botsing.

Ook kunnen er gevaarlijke situaties ontstaan door slecht verlichte wegen, onoverzichtelijke kruispunten, gevaarlijk hoge drempels en niet aangegeven en slecht zichtbare stoepranden. In enkele gevallen kan deze schade worden verhaald bij de gemeente, als deze onvoldoende pogingen heeft gedaan het leed te voorkomen.

Bouwwerken

Je kunt de gemeente ook aansprakelijk stellen als het (achterstallige) onderhoud van gemeentelijke gebouwen schade of lichamelijk letsel heeft veroorzaakt. Bij groot onderhoud van bijvoorbeeld scholen, gezondheidscentra en buurthuizen kan het werkverkeer zorgen voor gaten scheuren in de muren van huizen. Ook letselschade als gevolg van gebrekkige speeltoestellen in openbare speeltuinen kan onder de verantwoordelijkheid van de gemeente vallen.

Riolering

De gemeente is tevens verantwoordelijk voor een goed functionerend gemeentelijk riool. Als zij het onderhoud daarvan laat afweten, of als de riolering beschadigd raakt door bijvoorbeeld werkzaamheden of verzakkingen, dan kan de gemeente aansprakelijk gesteld worden voor gevolgschade. Een niet goed functionerend riool kan namelijk waterschade tot gevolg hebben als het huishoudelijke afvalwater en hemelwater niet goed worden afgevoerd.

Openbaar groen

Onder het openbaar groen worden alle openbare tuinen, parken en groenstroken gerekend. Over het algemeen zijn gemeenten verantwoordelijk voor het onderhoud hiervan. Ondanks dat openbaar groen vaak erg wordt gewaardeerd, heeft het ook enkele nadelen.

Zo kunnen gemeentebomen schade veroorzaken als deze omvallen of takken verliezen tijdens een storm. Ook kunnen de wortels van deze bomen schade veroorzaken aan het trottoir of aan huizen. Een niet-onderhouden berm kan flink hoog groeien, waardoor weggebruikers het overzicht op een kruispunt kunnen verliezen. Daarnaast kunnen bladeren resulteren in een glad wegdek. Als de gemeente onvoldoende heeft gehandeld om de gevaarlijke situaties te voorkomen, dan kunnen zij hiervoor aansprakelijk worden gesteld.

Ambtenaren en aannemers

Als wethouders of ambtenaren onrechtmatig handelen, en bijvoorbeeld fraude plegen, dan kan de gemeente hier ook aansprakelijk voor gesteld worden. Dit is ook het geval als gemeente voertuigen schade veroorzaken.

Daarnaast kan ook de schade van aannemers die in opdracht werken van de gemeente (deels) onder diens verantwoordelijkheid vallen. Dit hangt echter sterk van de omstandigheden af.

Wanneer de gemeente niet aansprakelijk is

 

Eigen verantwoordelijkheid burgers

Ondanks dat de gemeente in beginsel verantwoordelijk is voor een veilige en leefbare openbare ruimte, wordt ook vaak de eigen verantwoordelijkheid van burgers meegewogen. Daarbij wordt altijd een mate van oplettendheid geëist: je moet er namelijk ten allen tijden ervan uit gaan dat er oneffenheden kunnen voorkomen in een openbare weg.

Daarnaast wordt er van bestuurders verwacht dat zij zich in het verkeer aanpassen aan de verkeerssituatie. De gemeente hoeft dan ook niets te vergoeden als een weggebruiker zijn of haar snelheid niet heeft aangepast na waarschuwingsborden of bij gladheid. De eigen verantwoordelijkheid van de burgers heeft ook betrekking tot juist gebruik van het riool.

Geen garantieplicht

De gemeente heeft daarom geen zogeheten garantieverplichting, maar een zorgplicht. Deze zorgplicht houdt in dat van de gemeente verwacht mag worden dat zij wegen, riolen, openbaar groen en gemeentelijke gebouwen onderhouden op het moment dat deze een risico dreigen te vormen voor burgers. Daarnaast dient de gemeente te waarschuwen als een gevaarlijke situatie zich toch voordoet.

Onredelijke verwachtingen

Van de gemeente mag verwacht worden dat zij een eeuwenoude, zwakke boom op een druk kruispunt regelmatig controleren op de risico’s. Toch wordt van de gemeente echter niet verwacht dat zij tot in het extreme elke mogelijke kans op ongelukken proberen uit te sluiten. Een bosrijke gemeente met enkele tienduizenden bomen, hoeft niet elke boom inwendig te controleren op het risico op omvallen. Maatregelen hoeven dus pas getroffen worden, als dat redelijkerwijs wordt verlangd.

Onvoldoende informatie of tijd

De gemeente kan niet aansprakelijk worden gesteld voor geleden schade als zij simpelweg geen weet kon hebben van de gevaarlijke situatie. Als er door burgers geen meldingen worden gedaan van potentieel gevaarlijke omstandigheden en de gemeente hierdoor niet op de hoogte is van de bijbehorende risico’s, dan worden zij door de rechter vaak niet als aansprakelijke aangewezen.

Ook moet de gemeente in redelijkheid de kans gekregen hebben om de situatie te herstellen, bijvoorbeeld bij het opruimen na een ongeluk of bij winters weer. Er wordt wel van de gemeente verwacht dat zij straten strooien bij de eerste vorst of sneeuw. Het is daarbij echter wel logisch dat zij de prioriteit eerst leggen op grotere wegen, in plaats van woonerven of fietspaden.

Geldgebrek

Als de gemeente op het moment niet het budget heeft om groot onderhoud te plegen, aan bijvoorbeeld kruispunten of viaducten, dan kan haar zorgplicht vervallen. Dit argument gaat niet op als het om eenvoudig onderhoud gaat of als de gemeente een goedkope oplossing had kunnen bedenken om ongevallen te voorkomen.

Gevaar wordt duidelijk aangegeven

Als een verraderlijke situaties zoals een gevaarlijk hoge drempel, een onoverzichtelijk kruispunt of een glad wegdek duidelijk worden aangegeven met borden, dan is de weggebruiker zelf verantwoordelijk voor de geleden schade. Met deze borden heeft de gemeente de weggebruikers gewaarschuwd voor de opkomende situatie. Daarom wordt verwacht dat zij hun rijgedrag aanpassen.

Verschillende wegen, verschillende eisen

Er is uiteraard een groot verschil tussen drukke fietspaden op onoverzichtelijke kruispunten en een zandpad in een bosrijke omgeving. Niet elke weg hoeft daarom te voldoen aan dezelfde eisen. De mate van de zorgplicht van de gemeente is hier ook van afhankelijk. Een diepe kuil in een druk fietspad is onacceptabel, maar is daarentegen gebruikelijk in een afgelegen zandpad.

Hoe je de gemeente aansprakelijk stelt

 

Het verschilt per gemeente hoe je je deze aansprakelijk kunt stellen voor schade die je hebt opgelopen. Vaak wordt zowel de optie geboden om de schadeclaim via een online formulier in te vullen of per post te verzenden.

Als je gemeente aansprakelijk stelt, is het raadzaam om zoveel mogelijk informatie van het incident bij te voegen. Dit bevordert ook een snellere afhandeling. In grote lijnen wordt meestal door de gemeenten de volgende informatie verwacht.

Persoonlijke gegevens

  • Naam en adres
  • Telefoonnummer (overdag bereikbaar)
  • E-mailadres
  • Bankrekeningnummer

Gegevens over de toedracht

  • De datum van het voorval
  • Het tijdstip van het voorval
  • De precieze locatie van het voorval
  • De verklaring van het voorval, waarin je duidelijk uitlegt hoe de schade ontstond en waarom de gemeente aansprakelijk is
  • Foto’s van de locatie en situatie
  • Eventuele getuigenverklaringen
  • Eventueel proces-verbaal van de politie

Bewijs van de opgelopen schade

  • Foto’s van de opgelopen schade
  • Onderbouwing van de opgelopen schade
  • Eventuele rekening van ziekenhuis
  • Eventuele schaderapportage
  • Aankoopgegevens

Schadeclaim per post opsturen? Deze voorbeeldbrief helpt je op weg.

Het is ten slotte niet mogelijk om in bezwaar te gaan bij de gemeente. Als je het niet eens bent met de afwijzing, of als je de vergoeding niet toereikend vindt, dan kun je de zaak indienen bij de burgerlijke rechter.